Wizja lokalna reliktów folwarku Lenia i krypty rodziny Baworowskich (Bołożynów, powiat Złoczów)

Drugiego listopada 2019 roku dokonano oględzin reliktów założenia dworsko-folwarcznego „Lenia” na wschód od miejscowości Bołożynów, rejon buski obwód lwowski na Ukrainie (dawniej woj. tarnopolskie, pow. Złoczów), należącego do 1939 do rodziny Baworowskich.

Lenia

Relikty znajdują się w oddaleniu ok. 3 km od wschodniego krańca wsi w lesie mieszanym z przewagą drzew liściastych.

Mapa WIG 1924, okolice Bołożynowa, widoczna Leśniczówka Lenia.

Mapa WIG 1924, okolice Bołożynowa, widoczna Leśniczówka Lenia.

Na relikty założenia składają się trzy rozpoznane dotychczas obiekty.

Krypta od strony wschodniej Lenia Bołożynów
  1. Grobowiec/krypta rodziny Baworowskich, miejsce spoczynku Jerzego Erazma i Stefana.

Zachowała się krypta o wymiarach ok. 4 na 3,5 metra, poziomem posadzki nieznacznie wynosząca się ponad poziom gruntu. Jest to budowla o ścianach wykonanych z żelbetu, oraz wylewanej posadzki nadziemia. W stropie krypty znajdują się trzy prostokątne otwory, duży środkowy, oraz dwa małe boczne, dłuższym bokiem na linii wschód-zachód. W pobliżu znajdują się luźne kamienne detale grobowca. Krypta jest zalana wodą do poziomu stropu. Prawdopodobnie jest to gromadząca się dekadami woda deszczowa. Od wschodniej i południowej strony krypta jest okopana wzdłuż murów. Interpretowane jest to jako próba znalezienia bocznego wejścia, lub próby osuszenia krypty. Podstawowe pomiary głębokości wykazały, że w obiekcie jest ok, 1,5-1,8 metra wody, oraz nieznanej miąższości warstwa gałęzi, ziemi i szlamu. Nie ma pewności czy w krypcie dalej znajdują się szczątki ani w jakim są stanie.

W pobliżu krypty znaleziono duży drewniany krzyż, który ułożono następnie na jej wierzchu, oraz drewniane drzwi wymiarami pasujące do dużego otworu w stropie krypty.

Przed podjęciem prac ekshumacyjnych należy odpompować wodę, lub wykonać nawierty w bocznych ścianach krypty.

  1. Hałda ziemi i gruzu (domniemane relikty jednego z budynków).

Mająca kilkanaście metrów szerokości hałda ziemi zmieszanej z gruzem, głównie ceglanym, w układzie prostokąta o bokach kilka na kilkanaście metrów i wysokości poniżej dwóch metrów znajduje się kilkanaście metrów na zachód od krypty. Są to prawdopodobnie gruzy jednego z obiektów założenia. Nie ma pewności czy znajdują się in situ, czy zostały w tym miejscu zsypane wtórnie.

  1. Fundamenty budynku, wstępnie określanego jako dom mieszkalny.

W lesie, na zachodniej ścianie wykarczowanej polany, ok. 80-100 metrów na zachód od krypty znajduje się hałda gruzu, oraz odkryte głębokie fundamenty dużego podpiwniczonego budynku, o średnicy minimum kilkunastu metrów i układzie prostokąta.

Głębokie fundamenty podpiwniczonego budynku noszą ślady wielokrotnego, wielosezonowego rozkopywania. Ostatnie z nielegalnych prac nastąpiły maksymalnie kilka tygodni przed wizją z 2 listopada 2019 roku, co miało prawdopodobnie związek z rozejściem się po okolicy wiadomości, że rodzina spadkobierców Baworowskich wróciła do Leni.

Profile były wyraźne, hałdy niezasypane liśćmi z tej jesieni, a część fundamentów odsłonięta z zadziwiającą dokładnością. Z luźnych cegieł penetratorzy układali nawet wzmocnienia profili aby nie osypywała się na nich ziemia. Głębokość maksymalna wkopów wynosi aż ok. 3-3,5 metra. Rejon penetrowany był prawdopodobnie przy użyciu wykrywaczy metali – na drzewach i pod drzewami pozostawione były elementy złomu żelaznego wyciągniętego z ziemi i odłożonego jako bezwartościowy. O „wykrywaczowcach” wspominał również jeden z mieszkańców okolicy.

W rozgrzebanej ziemi, we wszystkich warstwach elementy ceramiki stołowej, oraz kafli piecowych, co może świadczyć, że obiekt był mieszkalny. Na hałdzie skorodowany nocnik.

W głębszej części wkopu warstwa spalenizny, mogąca być śladem pożaru i zapadnięcia drewnianej części, lub miejscem w którym gromadzono węgiel.

Niezbędne są dokładniejsze badania i analiza miejsca, oraz prace ekshumacyjne w krypcie.

W pobliżu Bołożynowa, w miejscu dawnej osady Kuliki znajduje się polski cmentarz, zachowała się część krzyży i nagrobków.

Notatkę sporządził:

Rafał Kierzkowski, e-mail: r.kierzkowski@student.uw.edu.pl

Fotografie w lepszej jakości znajdą Państwo tu: Lenia folwark, Bołożynów, powiat Złoczów, województwo tarnopolskie