„Pamiąntka z gościny”. Ocalone z pożogi dokumenty i fotografie rodziny Stojanowskich z przysiółka Brzegi koło Łuki

Przedstawiamy dziś kolejne archiwalia dotyczące rodziny Stojanowskich – tym razem ze zbiorów rodzinnych Krystyny Borawskiej (z domu Stojanowskiej) z Pyrzan.

Kolekcję rozpoczynają trzy stare niemieckie fotografie znalezione na strychu zasiedlonego domu w Pyrzanach. Dwa grupowe ujęcia ślubne oraz jedno przedstawiające strażaków – to ostatnie wykonane przez fotografa Georga Trechmera z Kriescht czyli z pobliskich Krzeszyc. Po secesyjnej ramce można datować jedno z nich na około 1905 rok.

1905, około Pyrehne Pyrzany Poniemieckie fotografie ślubne z Pyrzan- duży format- na obu stronach kartonu, znalezione na strychu. Zbiory Krystyny Borawskiej, Pyrzany.

Kolejne eksponaty, obejmujące lata 1930-2003, dotyczą już Stojanowskich. Z okresu do 1945 roku zachowało się niewiele, gdyż domy rodzin Michała Stojanowskiego i jego syna Jana spłonęły w 1944 roku wraz całym majątkiem ruchomym. Z tych cudem uratowanych papierów, znajdujemy, znane już z innych zbiorów, pisma przedwojennej administracji – w tym prekursora obecnego ZUS-u: Wydziału Emerytur i Rent Izby Skarbowej w Krakowie, którego urzędnicy np. na pismo 19.05.1930 roku swą odpowiedź wysłali do Jana Stojanowskiego z Zazul 31.01.1931 roku, czyli po ponad 7 miesiącach. Lata mijają, zmienia się ustrój a instytucje państwowe działają niezmiennie źle.

1930, 17 listopad (pismo było odpowiedzią na prośbę z 19.05.1930 – sporządzono je po 5 miesiącach – 17.11.1930, a wysłano pocztą po kolejnych 3 miesiącach – 31.01.1931!) Kraków, Izba Skarbowa Wydział Emerytur i Rent, Jan Stojanowski syn Michała (ur. 1907) Zazule. Dotyczy uzyskania zwrotu kosztów podróży do Złoczowa na komisję inwalidzką. Zbiory Krystyny Borawskiej, Pyrzany.

Ciekawym dokumentem jest „Paszport kobyły” wystawiony przez okupacyjne władze radzieckie w 1940 roku – być może rejestracja koni była związana z przygotowywanym napadem na Niemcy.

1940, 8 wrzesień, Kozaki Łuka, Jan Stojanowski syn Michała. Paszport kobyły. Zbiory Krystyny Borawskiej, Pyrzany.

Na zachowanym z pożogi zdjęciu widzimy rodzinne spotkanie Stojanowskich na Zielone Święta 1942 roku. Przysiółek Brzegi koło Łuki, gdzie świętowano, przestał istnieć po napadach banderowców w 1944 i 1945 roku. Kilka stojących tam polskich gospodarstw spłonęło.

Okolice Złoczowa w 1939 roku

Tym cenniejsza jest ta, może jedyna zachowana stamtąd, podpisana na odwrocie „Pamiąntka z gościny maj 1942”, fotografia.

1942, maj, Zielone Święta w Brzegu koło Łuki, na odwrocie napis: Pamiąntka z gościny maj 1942. 1. Iwasiuta z Zazul 2. Żona Iwasiuty. 3. Anna Stojanowska żona Mikołaja Stojanowskiego syna Michała i Marii 4. Stasia (przybrana córka – przez 2-3 lata- Katarzyny i Jana Stojanowskich, później naturalna matka odebrała dziecko) 5. Katarzyna Stojanowska córka Michała i Marii 6. Maria Stojanowska córka Andrzeja i Karoliny 7. Adam Piasecki 8. Michał Stojanowski syn Jana i Maryi Tkaczuk 9. Andrzej Stojanowski syn Michała i Marii 10. Michał Stojanowski syn Andrzeja i Karoliny 11. Edward Piasecki (jego ojca – właściciela młyna zabili banderowcy) 12. Stojanowski Jan mąż Katarzyny 13. Anna Furtan córka Andrzeja i Karoliny Stojanowskich 14. Maria Stojanowska (żona Michała Stojanowskiego) 15. Żona Andrzeja – Karolina Stojanowska z domu Szafaluk 16. i jej córka Stanisława po mężu Ufnalska. Zbiory Krystyny Borawskiej, Pyrzany.

Gdy w lutym 1944 roku spłonęły gospodarstwa na Brzegach, Michał Stojanowski z małżonką zamieszkał w Złoczowie, zaś jego syn Jan chciał wyjechać z żoną do Łańcuta. Ślad tych wydarzeń znajdziemy w kolejnych dokumentach: Polskiego Komitetu Opiekuńczego i wydanych kenkartach dla podróżnych.

1944, 13 marzec, Złoczów, Katarzyna Stojanowska ur. 1911 Kozaki, Łuka, Kennkarta z odciskami palców i fotografią. Zbiory Krystyny Borawskiej, Pyrzany.

Potem nastąpiło wysiedlenie do Polski. Wiek Michała (71 lat) i jego żony Marii (75 lat) nie stanowiły dla nowych władców Podola przeszkody. Wszyscy Polacy mieli opuścić te ziemie.

1945, 25 maj, Złoczów, Stojanowski Michał ur. 1874 Zazule. Zaświadczenie na przesiedlenie do Polski. Ewakuuje się do Zamościa. Zbiory Krystyny Borawskiej, Pyrzany.

Kilka kwitów, karty ewakuacyjne, potem już pierwsze dokumenty wydane na ziemiach zachodnich – z braku papieru wystawione na odwrotach poniemieckich druków.

1946, 5 luty, Witnica – pocztowe dowody nadania przesyłek do Łańcuta – na odwrocie stare druki niemieckie Vietz Ostbahn. Zbiory Krystyny Borawskiej, Pyrzany.
1946, 5 luty, Witnica – pocztowe dowody nadania przesyłek do Łańcuta – na odwrocie stare druki niemieckie Vietz Ostbahn. Zbiory Krystyny Borawskiej, Pyrzany.

I pierwsze powojenne grupowe fotografie – z Pyrzan – nowego miejsca zamieszkania. Jeszcze wtedy pełni nadziei, że wrócą. Do siebie. Mimo, że ich domy zostały spalone, pragnęli powrotu na swoje. Nie wiedzieli, że Pyrzany to ich ostatnie miejsce pobytu i spoczną z czasem na miejscowym cmentarzu.

1949, około, Pyrzany. 1. Pieprzyk pierwszy mąż Stanisławy Ufnalskiej z domu Stojanowskiej córki Mikołaja i Anny 2. Janusz Pieprzyk 3. Jadwiga Pieprzyk po mężu Graczyk 4. Stanisława Ufnalska z domu Stojanowska córka Mikołaja i Anny 5. Jan Stojanowski 6. Maria Stojanowska 7. Katarzyna Stojanowska. Zbiory Krystyny Borawskiej, Pyrzany.

Fotografia z 1979 wykonana w Toronto przedstawiająca Kazimierza Stojanowskiego ukazuje czego można było się dorobić w normalnym ustroju.

1979, Toronto, Kazimierz Józef Stojanowski syn Mikołaja i Anny (pochowany w Pyrzanach (19.03.1930 – 12.10.2000), Zbiory Krystyny Borawskiej, Pyrzany.

Około 1985 roku Józef Stojanowski – wieloletni sołtys Pyrzan, który dla odróżnienia od innych Józefów Stojanowskich miał przydomek „Gruby”, wybrał się na Kozaki by odwiedzić dom, w którym się wychował.

1985, około, Kozaki. Dom Michała i Marii Stojanowskiej – na foto Józef Stojanowski „Gruby” – syn Michała i Marii i jego (Józefa) syn Zbigniew Stojanowski. Zbiory Krystyny Borawskiej, Pyrzany.

Prezentowane dokumenty warte są uwagi także z innego względu – zarówno Jan jak i jego żona Katarzyna byli dziećmi Michała i Marii Stojanowskich. Oczywiście nie byli spokrewnieni w prostej linii. Takie sytuacje na Zazulach, gnieździe rodowym Stojanowskich, zdarzały się dość często i dziś są utrapieniem dla potomków-genealogów, gdyż w gąszczu tych samych nazwisk i imion łatwo stracić orientację.

Zapraszam do oglądania rodzinnej kolekcji Krystyny Borawskiej z Pyrzan: Stojanowski Jan syn Michała, Łuka Brzegi -> Złoczów -> Pyrzany

Bogusław Mykietów, Zielona Góra