Złoczów Kozaki Wapnica. Kresowe unikaty z szuflady Pani Marii z Pyrzan

Mająca 90 lat Pani Maria Pańczyszyn z Pyrzan, wciąż zaskakuje nas nowymi eksponatami. Dziś prezentujemy kolejne rewelacyjne archiwalia związane z losami jej rodziny, która przybyła w 1945 roku na Ziemie Zachodnie z niewielkiej osady Wapnica koło Złoczowa.

Wśród kilkunastu nowych skanów warto dokładniej obejrzeć kilka z nich.

Fotografia Teodora Pańczyszyna jest dokumentem wyjazdów zarobkowych na zachód Europy. Co ciekawe zakład, w którym Teodor około 1930 roku wykonał swój fotograficzny portret istnieje do dziś ? w tym samym mieście, na tej samej ulicy: Photo Morlet 7 Rue Mirebeau 7 Bourges.

Photo Morlet, 2018 r.

Na odwrocie czterech zdjęć dostojników kościelnych, mająca wówczas 12 lat Maria, napisała nie tylko czyj wizerunek jest na odbitce, ale też kiedy ją otrzymała: Dostałam go 2 czerwca 1940 r. Tak należy opisywać fotografie!.

Jest w zbiorze oryginalna fotografia mająca rangę unikatowego dokumentu – z początku lipca 1941 roku.

1941, lipiec. Oryginalna fotografia z 1941 roku – pomordowani przez NKWD więźniowie Zamku w Złoczowie. Zbiory Marii Pańczyszyn z Pyrzan.

Przedstawia ekshumowanych pomordowanych przez NKWD na złoczowskim zamku więźniów. Gdy Niemcy – dotychczasowy sojusznik – napadł na ZSRR, cofająca się Armia Czerwona zgładziła wszystkich zatrzymanych. Lipcowy upał sprawił, że odkopane zwłoki były już w stanie rozkładu. Do dziś, w większości nierozpoznani mieszkańcy Złoczowa i okolic ? Polacy i Rusini, spoczywają w zbiorowych mogiłach.

Trzymając się tematów cmentarnych, warto obejrzeć fotografię z około 1945, na której widzimy nagrobki brata i ojca Pani Marii.

1945, około. Cmentarz Kozaki. Nagrobki: po lewej  Kłaka Józefa, ur. 9.02.1923, zm. 2.03.1929,  po prawej: Kłaka Jana (1895 ? 1941). Zbiory Marii Pańczyszyn z Pyrzan.

Nagrobek po prawej zwraca na siebie uwagę niezbyt udaną płaskorzeźbą Matki Boskiej. Wiąże się z tym historia o kamieniarzu z Trościańca Małego, którego w czasie wojny zabrano do Niemiec na roboty. Nagrobek zrobił więc jego starszy brat, który nie miał zbyt dużego doświadczenia w rzeźbieniu ? stąd nieudana, jak to ludzie ściszonym głosem mówili na Kozakach: ?zbyt gruba? – płaskorzeźba Matki Boskiej.

Cmentarz Kozaki VII rząd 

Około 1941/1942 roku budowano linię kolejki wąskotorowej obsługującej kopalnię na Kozakach. Tory ułożono na wąskim tarasie wykopanym wokół Kozakowej Góry i dalej na nasypie prowadzącym do stacji Zarwanica. Wagonikami dowożono wydobywany na Kozakach węgiel brunatny. Prezentowana fotografia przedstawia prawdopodobnie etap budowy nasypu dla kolejki. Wał z kamienia wapiennego przecina niewielka rzeczka ? może to Złoczówka? Może uda się odnaleźć to miejsce?

1942, około, Kozaki? Budowa nasypu dla kolejki wąskotorowej obsługującej kopalnię na Kozakach? Zbiory Marii Pańczyszyn z Pyrzan.

Jedyne znane nam zdjęcie polskich mieszkańców wykonane na Wapnicy ? przysiółku między Kozakami a Trościańcem Małym. Na dzień przed wyjazdem, 27 czerwca 1945 roku, stanęli na progu domu Anny i Pawła Wilków by utrwalić dla potomnych tę smutną chwilę. Pożegnać się przyszli Dmytryszynowie ze Strutynia. Krewni, którzy pozostali. Pierwsza od lewej (nr 1) stoi młoda, wówczas 17-letnia Pani Maria ? dobrodziejka Archiwum Kresowego.

1945, 27 czerwiec, Wapnica. Na progu domu Anny (z domu Stojanowskiej) i Pawła Wilka na Wapnicy (przysiółek Kozaków) w ostatnim dniu przed wyjazdem na zachód – ok. 27.06.1945 roku. Dmytryszynowie- ich rodzina, którzy zostali, mieszkali w Strutyniu ? oni robili fotografię. Przyszli ich pożegnać. Stoją od lewej: 1. Maria Kłak (później po mężu Pańczyszyn, córka Rozalii Czernieckiej i Jana), 2. Józef Wilk syn Anny (Stojanowskiej) i Pawła, 3. Anna Wilk z domu Stojanowska, 4. Maria Wilk (po mężu potem Zakaszewska) córka Anny i Pawła, 5. Stefania Dmytryszyn córka Józefy Stojanowskiej (siostra Anny Stojanowskiej po mężu Wilk) i Piotra, 6. Anna Dmytryszyn córka Józefy Stojanowskiej (siostra Anny Stojanowskiej po mężu Wilk) i Piotra. Górny rząd: 7. Paweł Wilk 8. Piotr Dmytryszyn 9. Władysław Dmytryszyn. Zbiory Marii Pańczyszyn z Pyrzan.

Wszystkie nowe dodane skany, także opisane powyżej, znajdą Państwo na stronie z archiwaliami rodziny Pani Marii: KŁAK ROZALIA CÓRKA JÓZEFA (1889-1977) WAPNICA KOZAKI -> PYRZANY

Zapraszam do współpracy w tworzeniu Archiwum Kresowego.

Bogusław Mykietów, Zielona Góra, e-mail: aka@mykietow.pl